على زمانى قمشه اى
163
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
مدت مىرسد . جزر ومدّ ( كشند ) : از ديرباز مردم روزگاران مىدانستند كه ميان طلوع وغروب ماه وبرآمدن وفرونشينى آب درياها بايستى رابطهاى وجود داشته باشد ، اما چگونگى آن را نمىدانستند تا اينكه نابغهء بزرگ جهان دانش إسحاق نيوتن براي نخستين بار بر اين معمّا دست يافت وچگونگى پيدايش آن را به درستى بيان داشت . پديدهء كشند يا جزر ومدّ أساسا زاييده نيروى جاذبه كره ماه است ، بديهي است دريا در مقايسه با خشكىهاى زمين از قابليت انعطاف ونرمى بيشترى برخوردار بوده وبالطبع در برابر كشش ماه كمتر ايستادگى مىكند ، به همين مناسبت تودههاى آب در زير پاى ماه انباشته مىگردند وپديدهاى را به نام « بركشند » ايجاد مىكنند . همزمان با بركشند رو به ماه ، بركشند ديگرى در آنسوى كره زمين ايجاد مىگردد ، بدين سان كه آبهاى آن سوى كره زمين كه از ماه بدورند كمتر متأثر گرديده وبه اصطلاح عقب مىمانند وآب تودهء عظيمى را ايجاد مىكنند لذا روزانه هر نقطه از سطح زمين دو بار دستخوش بركشند ودو بار هم دستخوش « فروكشند » مىگردد . بنابراين بطور متوسط فاصلهء زماني بين دو مدّ متوالى 12 ساعت و 5 / 25 دقيقه است ، درست نصف زماني كه طول مىكشد تا ماه ظاهرا يك دور كامل دور زمين بپيمايد ، يعنى 24 ساعت و 51 دقيقه ، جزر ومدّ همراه با حركت ظاهري ماه از أفق شرقي ناظر به سمت أفق غربى أو پيش مىروند ، اين پديده در هر نقطه زمين زماني روى مىدهد كه ماه در نصف النهار مكان يا نصف الليل آن باشد .